Kurumsallığınıza Değer Katacak Ürünlerimizi İncelediniz mi?

Blog

ambalajın-tarihi

Ambalajın Tasarım Tarihi

Ambalajlama, sözlük ve ansiklopedilerde “Bir malı taşıma, depolama ya da satışa hazırlama teknolojisi ve sanatı olarak tanımlanır.

İnsanoğlu varolalı beri pek çok konuda koruma ve saklama endişesi ile birlikte olmuştur. Bu endişe kimi zaman üşüyen vücudunu korumak amacı ile bulduğu şeylerden giysiler yapması, kimi zaman ise ürünlerini sonraki bir tarihte kullanmak amacı ile saklaması şeklinde ortaya çıkmıştır. Örneğin M.Ö. 8000 lerde sazlardan örme giysilerin kullanılmaya başlandığını bilmekteyiz. İnsanoğlu bu davranışı ile ambalajın temel noktalarından biri olan koruma işlevini kendi ürettiği saz giysilerle karşılama yoluna gitmiştir. Başlangıçta sadece koruma ve sonraları ise taşıma ihtiyacından ortaya çıkan ambalaj tasarımı, ticaret ve rekabetin gelişmesiyle bir kimlik iletişim görevini de üstlenmiştir.

“Ambalajlamanın kökeni Batının ilk ticari girişimlerinde kullanılan deri cam ve kilden yapılma kaplara dek uzanır. Ama ambalaj üreticileri ve ambalajlanmış malların imalatçıları arasında bu işin ekonomik önemi, sanayi devriminden sonra büyük hızla artmıştır .. Günümüz pazarlarında ambalajlama, yüklemede ortaya çıkacak sorunlardan çevre koşullarından malları korumak; üretici, dağıtıcı, tüketici için kullanışlı paketlenmiş ürün birimi sağlamak ve ürünü alıcının hoşlanacağı biçime sokmak amacı taşır.

İnsanoğlu malzeme olarak en kolay bulacağı toprak saz ve ağaç yapraklarından oluşturduğu çözümlerini geliştirerek, sırasıyla cam, kağıt, metal ve plastik olarak çeşitli seçenekler yaratmıştır. Bundan yaklaşık 1000 yıl önce toprak ve ham camdan kimi ev eşyaları yapan insan M.Ö. 1550 de yiyecekleri korumak için, doğada da yakın bir işlevi olduğunu görerek palmiye yapraklarını kullandı. Hemen hemen aynı tarihlerde Mısır’da cam endüstrisi taşıma ve ticaret şirketlerinin de körüklediği rekabet sayesinde önemli bir endüstri haline dönüştü. M.Ö. 200 lerde Çinliler dut ağacının kabuklarından kağıt yaptılar. En büyük faydası yazı ve resimlerde kullanılması olsa da kısa zamanda ambalajlamada da oldukça kullanışlı bir malzeme olduğu ortaya çıktı. Yunan ve Roma döneminde ahşap dolaplar ve fıçılar yaygınlıkla kullanılmaya başlandı ve ağacın bu konudaki rolü önem kazandı. Bu arada cam teknolojisinin gelişimi ile birlikte camın parfüm şişeleri, kavanozlar ve şişelerde kullanımı ise aynı paralelde özellikle Akdeniz’de gelişti. Tahıl, şarap gibi ürünlerini ürettikten sonra saklamak ve taşıyarak başkalarına satmak ihtiyacı duyan Akdenizli, seramikden dayanıklı küpler ve anforalar üreterek bunları işinde kullanmaya başladı. M.S. 750 lerde ise kağıt yapımı Avrupa’ya İtalya ve Almanya’ya ulaştı ve hızla yaygınlaştı. Bu yılları takip eden süre içinde kağıt teknolojisi İspanya’ya oradan da Fransa ve 131 O da İngiltere’ye ulaştı.

Metali daha önceden tanıyan ve bu malzemeyi kimi savaş ve av aletleri, gündelik. Kullanım malzemeleri yapmakta kullanan insanoğlu metali aynı hassasiyette ve incelikte kullanmayı öğrenince, kimi kapları ellerindeki en dayanıklı malzeme olan metalden yaptı. Ciddi anlamda ambalaj endüstrisine girmesi ise 1200 lerde Bohemia’da kalay kaplama demir taşıyıcıların üretilmesiyle başladı. Avrupa’da hızla yaygınlık kazanan kağıt kimi grafik öğelerin de birleşmesiyle çokça kullanılır hale geldi, örneğin, Almanya’da Andreas Bernhardt ilk baskılı ambalaj kağıdını üretti.

Tasarım halinde baktığımızda malzeme ve ürün arasında oldukça ilginç bir iletişim görürüz. Bu iletişim ambalaj tasarımının geçmişinde de önemli rol oynamış ve ilginç gelişmeleri peşinden süreklimeştir. Bunlardan en. çarpıcı örneklerden biri, Fransa’da Dom Pcrignon tarafından üretilen ve üzümlerin yetiştirildiği yörenin adıyla anılan, “Şampanya”nın şişelenmesi sırasındaki gelişmedir. Bu gelişmeyle birlikte 1 700 de basınç altmda şişelenmesi gereken şampanya için, formu daha öncekilerden biraz farklı ve basınca dayanıklı ilk şampanya şişesi üretildi.

Özellikle 1 700 !erde satış yerinden alınan içeceğin taşınması ve sonra tüketilmesi ihtiyacı ile birlikte cam şişeler özellikle Avrupa’da evlere girmeye ve pazarlarda kullanılmaya başlandı. 1800 de Jacob Schwepp Bristol’de cam şişelerde satılması planlanan maden suyu üretimine başladı. İlerleyen yıllarda cam özellikle bu tür içeceklerin satışında kullanılmak üzere ambalaj tasarımının en yaygın malzemesi haline döi1üştü. 1890 da Amerika kıtası da gelişmeden payını aldı ve Coca-Cöla şişede satılmaya başlandı. Buna yakın bir içecek olan Pepsi-Cola onu takip etti. Bu arada pek çok gıda, ilaç vs. gibi ürünler de ambalaj malzemesi olarak cam kullanıldı. 1 907 de mayonez cam kavonozlarda satılmaya başlandı. Kağıt ise baskı tekniğinin gelişmesiyle, üzerine kolay baskı yapılması avantajı ile hemen hemen her ambalajda kullamlır oldu. Bu kullanım kimi zaman gerek kutunun içerisindeki ikinci bir ambalaj veya cam kavanozun üzerindeki etiket olarak ortaya çıktı. Baskı tekniğin gelişimi ve kağıdın baskı kolaylığı sayesinde ambalajın da önemli bir tamtım elemanı olduğu fikri yaygınlık kazandı. İletişim işlevinin yanısıra bir kimlik de kazanabileceğinin farkma varıldı.

1800 lerin başında daha önceleri pek çok yerde kullanılan metal ailesine bir yeni malzeme daha katıldı. Bu malzemenin adı alüminyum idi. İlk olarak 1825 de maden cevherinden alüminyum ayrıştırıldı. Bu yeni malzemenin daha öncekilere göre üstün özellikleri vardı, esnek olması çok inceltilebilmesi gözeneksiz yapısı sayesinde üzerinde bakteri barındırmaması ve en önemlisi hafifliği sayısız türünün hızla yaygınlaşarak kullanılmasını sağladı. Malzemelerin kimi kombinasyonları yeni çözümler olarak ortaya çıktı. Örı1eğin kağıt ve alüminyum birlikte kullanılarak içindekini havadan yalıtan, bayatlamasını önleyen sıvılar için bile kullanılabilen ambalajlar denenmeğe başladı. 1900 !erin başında ise geliştirilen fotoğraf tekniğinde kullanılmak üzere scliloz asetat üretildi. Bu buluşu, sırasıyla 1924 de Amerika’da Dupont tarafından üretilen selefon, PVC, İngilizler tarafından üretilen polyester, ICI tarafından üretilen polystren, yine Dupont tarafından üretilen naylon, polykarbonat, polyproplene, PET gibi malzemeler izledi.